نشانه‌های خطر خودکشی همیشه آشکار نیستند، اما صحبت درباره مرگ، ناامیدی شدید، خداحافظی غیرمعمول یا تغییر ناگهانی رفتار را باید جدی گرفت. اگر فرد قصد یا برنامه مشخص دارد، به ابزار آسیب دسترسی دارد، اقدام اخیر داشته یا نمی‌تواند ایمنی خود را حفظ کند، او را تنها نگذارید و فوراً با خدمات اورژانسی محل زندگی تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید. این مقاله از همکده، جای ارزیابی حرفه‌ای را نمی‌گیرد؛ هدف آن شناخت علائم، حفظ ایمنی و انتخاب اقدام مناسب است.
نشانه‌های نیاز به ارزیابی
بیشتر بخوانید: ممانعت از خودکشی عزیزان
ارزیابی زمانی لازم است که افکار مرگ یا خودکشی تکرار می‌شوند، ناراحتی روانی شدت می‌گیرد یا عملکرد روزانه افت می‌کند. سابقه اقدام قبلی، خودآسیب‌رسانی، مصرف بیشتر الکل یا مواد، انزوای شدید، فقدان اخیر و احساس سرباربودن نیز اهمیت دارند. هیچ علامت واحدی خطر را قطعی نمی‌کند، اما ترکیب چند نشانه یا تغییر تازه و شدید، نیاز به بررسی را بیشتر می‌کند.
مراجعه برنامه‌ریزی‌شده
وقتی افکار گذرا هستند، فرد قصد و برنامه فوری ندارد و می‌تواند ایمنی خود را حفظ کند، باید در اولین فرصت برای ارزیابی وقت گرفت. تا زمان مراجعه، تماس منظم با یک فرد قابل اعتماد، کاهش تنهایی و نوشتن شماره‌های کمک در دسترس مفید است. اگر شدت افکار افزایش یافت یا توان حفظ ایمنی کم شد، مراجعه دیگر برنامه‌ریزی‌شده نیست و باید فوری اقدام کرد.
مراجعه فوری
وجود قصد یا برنامه مشخص، دسترسی به وسیله آسیب، اقدام یا تمرین اخیر، مسمومیت، آشفتگی شدید، روان‌پریشی یا ناتوانی در حفظ ایمنی، وضعیت فوری محسوب می‌شود. در این شرایط با فرد بمانید، در صورت امکان و بدون به‌خطرانداختن خود دسترسی او به وسایل آسیب را محدود کنید و از خدمات اورژانسی کمک بگیرید. دریافت کمک در بحران از اورژانس یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی باید در اولویت باشد و مسئولیت مدیریت بحران را به تنهایی بر عهده نگیرید.
علائم هشدار و شرایط فوری
علائم خطر خودکشی ممکن است در گفتار، احساس یا رفتار دیده شوند. مطرح‌کردن تمایل به مردن، احساس بی‌راه‌حل‌بودن، ناامیدی شدید، درد تحمل‌ناپذیر یا سرباربودن از هشدارهای مهم است. کناره‌گیری از دیگران، بخشیدن وسایل ارزشمند، خداحافظی غیرعادی، مرتب‌کردن ناگهانی امور، رفتار بسیار پرخطر و نوسان شدید خلق نیز نیاز به توجه دارند؛ به‌ویژه اگر تازه ایجاد شده یا رو به تشدید باشند.
- مستقیم و آرام بپرسید آیا فرد به خودکشی فکر می‌کند؛ پرسیدن این سؤال فکر خودکشی را ایجاد نمی‌کند.
- بدون بحث، سرزنش یا وعده رازداری کامل گوش دهید و گفته‌های او را جدی بگیرید.
- در خطر فوری، فرد را تنها نگذارید و با اورژانس محل زندگی یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی تماس بگیرید.
- پس از رفع بحران اولیه، ارتباط و پیگیری را ادامه دهید و برای ارزیابی تخصصی کمک بگیرید.
تفاوت مشکل موقت با وضعیت پایدار
یک بحران ممکن است پس از تعارض، فقدان یا فشار شدید آغاز شود و شدت آن در ساعات یا روزها تغییر کند. با این حال، موقتی‌بودن عامل محرک به معنای کم‌خطر بودن وضعیت نیست. از سوی دیگر، افسردگی طولانی یا ناامیدی مزمن هم لزوماً با بیان مستقیم قصد همراه نیست. به‌جای حدس‌زدن، باید درباره افکار، قصد، برنامه، دسترسی و حمایت‌های موجود پرسید و ارزیابی را به متخصص سپرد.
کاهش ظاهری ناراحتی نیز همیشه نشانه پایان خطر نیست. تغییر ناگهانی از آشفتگی شدید به آرامش، به‌خصوص همراه با خداحافظی یا واگذاری وسایل، باید جدی گرفته شود. هدف خانواده یا دوست، تشخیص نیست؛ وظیفه اصلی مشاهده تغییرات، پرسیدن مستقیم، حفظ ارتباط و رساندن فرد به سطح مناسب کمک است.
در جلسه اول چه اتفاقی می‌افتد
در جلسه نخست، متخصص معمولاً درباره افکار خودکشی، شدت و تکرار آنها، قصد، برنامه، دسترسی به وسایل آسیب، اقدام‌های قبلی، مصرف مواد، وضعیت روانی و منابع حمایت سؤال می‌کند. پرسش‌ها ممکن است مستقیم باشند، چون پاسخ روشن به انتخاب مراقبت ایمن کمک می‌کند. بر اساس ارزیابی، ادامه درمان سرپایی، تماس نزدیک‌تر، ارجاع پزشکی یا مراقبت فوری پیشنهاد می‌شود.
برای آشنایی با محصولات سلامت و مراقبت و دریافت راهنمایی، می‌توانید از مطالب مفید این بخش استفاده کنید. همچنین، آشنایی با خواص چای سبز و تاثیر آن بر سلامت روان و آرامش ذهن، می‌تواند مکمل خوبی برای مشاوره‌های روانشناسی باشد.
برنامه ایمنی ممکن است در همین جلسه تنظیم شود. این برنامه با فهرست علائم شخصی بحران آغاز می‌شود و راه‌های مقابله کوتاه‌مدت، افراد قابل تماس، متخصصان و مراکز کمک و اقدام‌های کاهش دسترسی به وسایل آسیب را مشخص می‌کند. برنامه ایمنی جای درمان یا خدمات اورژانسی را نمی‌گیرد و بهتر است با همکاری متخصص و فرد حمایتگر تهیه و به‌روز شود.
انتخاب متخصص مناسب
روانشناس یا روان‌پزشکی را انتخاب کنید که تجربه ارزیابی خطر خودکشی و مداخله در بحران داشته باشد. روانشناس می‌تواند ارزیابی روان‌شناختی و روان‌درمانی انجام دهد؛ روان‌پزشک علاوه بر ارزیابی، وضعیت پزشکی و نیاز احتمالی به دارو را بررسی می‌کند. در خطر فوری، انتخاب بین این دو نباید مراجعه را عقب بیندازد؛ ابتدا اورژانس یا مرکز بحران، سپس ادامه مراقبت تخصصی.
آمادگی برای شروع درمان
برای مراجعه، فهرستی کوتاه از زمان شروع افکار، تغییرات اخیر، سابقه خودآسیب‌رسانی یا اقدام، داروها، مصرف الکل یا مواد و افراد حمایتگر آماده کنید. اگر همراه فرد هستید، مشاهدات مشخص را بدون قضاوت بیان کنید. لازم نیست همه پاسخ‌ها از قبل معلوم باشند. صداقت درباره قصد، برنامه و دسترسی به وسایل، به متخصص کمک می‌کند سطح مراقبت مناسب را تعیین کند.
جمع‌بندی نشانه‌های خطر خودکشی
بیشتر بخوانید: اقدام در برابر فرد دارای افکار خودکشی
نشانه‌های خطر خودکشی شامل بیان تمایل به مرگ، ناامیدی یا درد تحمل‌ناپذیر، انزوا، خداحافظی غیرمعمول، رفتار پرخطر و تغییر شدید خلق است. هیچ نشانه‌ای به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد، اما هر بیان یا رفتار نگران‌کننده باید جدی گرفته شود. مستقیم و بدون قضاوت سؤال کنید، گوش دهید و برای دریافت کمک ارتباط برقرار کنید. در صورت قصد یا برنامه مشخص، دسترسی به وسیله آسیب، اقدام اخیر یا ناتوانی در حفظ ایمنی، فرد را تنها نگذارید و فوراً با خدمات اورژانسی محل زندگی تماس بگیرید.
نویسنده: نرگس افشون
